Nie sprawdzisz w ZUS, nie dowiesz się. Nie złożysz wniosku, pieniądze przepadną, a to dziesiątki tysięcy złotych

Zbigniew Biskupski
rozwiń więcej
Nawet jeśli zmarły pobierał już emeryturę, to rodzinie należeć mogą się pieniądze z jego subkonta emerytalnego z ZUS / shutterstock

Ta wiedza wciąż jest niedostateczna i rządzi stereotyp: jeśli ZUS wyliczy emeryturę z konta i subkonta emerytalnego a następnie zacznie ją wypłacać, to już koniec i rodzina nic ze składek emerytalnych nie odziedziczy. Tymczasem zgodnie z prawem spadkobiercom może się należeć w takim przypadku wypłata gwarantowana z ZUS. Kiedy, komu, na jakich zasadach.

rozwiń >

. Co z pieniędzmi gdy zmarły nie zdążył przejść na emeryturę.
Składki emerytalne zgromadzone w ZUS co do zasady nie podlegają dziedziczeniu. Wyjątkiem od tej reguły są jednak środki na subkoncie. Podobnie jak te, które są zaksięgowane na rachunku w Otwartym Funduszu Emerytalnym, pieniądze z subkonta podlegają dziedziczeniu - na wypadek śmierci osoby, której składki emerytalne dotyczyły. ZUS wypłaci je spadkobiercom, ale gdy złożą oni odpowiedni wniosek.

Konto i subkonto emerytalne w ZUS: jakie zasady

Oto co trzeba wiedzieć o dziedziczeniu składek emerytalnych zgromadzonych na subkoncie w ZUS.

W ZUS wciąż czekają na wypłatę miliony złotych, które należą się rodzinie lub spadkobiercom po zmarłych, którzy nie zdążyli przed śmiercią wystąpić o emeryturę. Często są to kwoty liczone w dziesiątkach tysięcy złotych – czekają na wypłatę, bo nikt się po nie zgłasza. Uprawnieni zaś nie zgłaszają się, bo nie wiedzą, że mają do nich prawo, z kolei ZUS w większości przypadków nie ma obowiązku informowania o tych pieniądzach.

Miliony czekające do odebrania w ZUS to po części efekt niedostatecznej wiedzy Polaków dotyczących składek emerytalnych, a w szczególności „prywatnego” charakteru części z nich, niezależnie od tego czy zmarły należał do Otwartego Funduszu Emerytalnego OFE, czy nie. A taką „prywatną” część zgromadzonych składek ma każdy albo w OFE albo w ZUS, zaś w przypadku kobiet, które ukończyły 50. rok życia i mężczyzn po ukończeniu 55 roku życia, na pewno takie pieniądze są też w ZUS.

Konto i subkonto emerytalne w ZUS: co podlega dziedziczeniu

Szkodliwy jest przy tym często funkcjonujący w opinii publicznej, a nieprawdziwy, stereotyp, że dziedziczeniu podlegają tylko składki do OFE, bo takie same prawa mają płacący te składki, którzy nigdy do OFE nie należeli.

To ważna przesłanka dla podejmujących decyzje w trakcie okienka transferowego. Dla wielu rozważających taką opcję istotne jest fałszywe przekonanie, że pieniądze z OFE są dziedziczone, a z ZUS – nie. Z subkonta ZUS mają tymczasem dokładnie taki sam status prawny jak te na koncie w OFE, o czym szczegółowo dalej w tym artykule.

Warto też przypomnieć, że wszyscy objęci składkami emerytalnymi mogą skorzystać z tak zwanego okienka transferowego zmieniając decyzję co do celu przeznaczenia kapitałowej części składki emerytalnej.

Ostatnie takie okienko transferowe było otwarte od1 kwietnia do 31 lipca 2024 roku. W tym czasie można było decydować czy całość składki emerytalnej pozostawić w ZUS, czy też część przekazywać do OFE. Następne będzie otwarte za niespełna cztery lata.
Zgodnie bowiem z przepisami, począwszy od 2016 r., co cztery lata, w okresie od 1 kwietnia do 31 lipca, członek otwartego funduszu emerytalnego (OFE) lub osoba, której ZUS ewidencjonuje składkę na subkoncie, może złożyć do ZUS pisemnie lub w formie dokumentu elektronicznego oświadczenie o przekazywaniu składki do OFE, począwszy od składki opłaconej za lipiec danego roku lub oświadczenie o zewidencjonowaniu składki na subkoncie w ZUS, począwszy od składki opłaconej za miesiąc, w którym złożono wniosek.
Składający oświadczenie decydujemy, gdzie ma być przekazana część składki na ubezpieczenie emerytalne (2,92%). Składka będzie przekazywana zgodnie z decyzją danej osoby albo na rachunek w OFE albo ewidencjonowana na subkoncie w ZUS.

Jeżeli nie będziemy zmieniać decyzji podjętej w poprzednim okienku transferowym lub przy okazji wchodzenia na rynek pracy po zamknięciu poprzedniego okienka, to nie musimy składać żadnych deklaracji.

Deklaracji o przeznaczeniu 2,92 proc. składki emerytalnej nie składają osoby, które mają do ukończenia powszechnego wieku emerytalnego 10 lub mniej lat. W przypadku tych osób bowiem ZUS zaprzestaje odprowadzania składek do OFE, a fundusze rozpoczynają stopniowy transfer środków z OFE do ZUS.

Składki osób wchodzących na rynek pracy tak podczas okienka transferowego, jak i po jego zakończeniu, a które nie złożą oświadczenia o ich przekazywaniu do OFE i nie zawrą umowy z OFE, z automatu trafią na subkonto w ZUS.

Zarówno 2,92% jako część składki emerytalnej trafiająca do OFE, jak i na subkonto w ZUS w przypadku śmierci osoby, do której jest przypisana jest dziedziczona.

Subkonto w ZUS oraz OFE, jak dziedziczona jest zgromadzona tam część składki emerytalnej

Zgodnie z przepisami ustawy o rentach i emeryturach z funduszu ubezpieczeń społecznych, część składki na ubezpieczenie emerytalne trafia do OFE lub na subkonto ZUS w ramach tak zwanego drugiego filaru emerytalnego. W określonych sytuacjach można domagać się od OFE lub ZUS wypłaty tych pieniędzy.
Składki na ubezpieczenie emerytalne, które wpływają do ZUS w ramach nowego systemu emerytalnego są dzielone na dwie części. Jedna z nich przekazywana jest do Otwartego Funduszu Emerytalnego, o ile tak zdecyduje przyszły emeryt przed wpływem do ZUS pierwszej składki, albo gromadzone na subkoncie w ZUS. Te właśnie mogą podlegać wypłacie.

Nie wszyscy jednak mają subkonto w ZUS lub konto w Otwartym Funduszu Emerytalnym (OFE). Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. nie mogą być członkami OFE. Oznacza to również, że nie mają subkonta w ZUS.

Każdej osobie ubezpieczonej (wpłacającej składki na ubezpieczenie emerytalne) zakładane jest indywidualne konto w ZUS na podstawie jej pierwszego zgłoszenia do ubezpieczeń, np. wtedy, gdy podejmuje ona pierwszą pracę. W ramach tego konta od 1 maja 2011 r. ZUS prowadzi także subkonto.
Jeśli ktoś w terminie czterech miesięcy od rozpoczęcia aktywności zawodowej nie zawrze umowy z OFE, jej składki w całości zostaną zapisane na subkoncie w ZUS. Żeby mieć subkonto w ZUS, nie trzeba zatem być już członkiem OFE.

Co się dzieje z pieniędzmi zgromadzonymi na subkoncie emerytalnym w ZUS

Obecnie na takie konto w ramach tak zwanego drugiego filaru ubezpieczeń emerytalnych trafia 7,3% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne, jeśli osoba ubezpieczona nie przystąpiła do OFE lub jest członkiem OFE, ale zdecydowała, że składka jest przekazywana wyłącznie na jej subkonto w ZUS lub 4,38% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne, jeśli osoba ubezpieczona jest członkiem OFE i zdecydowała, że składka w wysokości 2,92% podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne jest przekazywana do OFE.

W odróżnieniu od środków zgromadzonych na podstawowym koncie przyszłego emeryta w ZUS środki z subkonta (tak jak środki z OFE) są dzielone w przypadku:

  • rozwodu,
  • unieważnienia małżeństwa,
  • ustania wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa albo umownego wyłączenia lub ograniczenia wspólności ustawowej między posiadaczem subkonta a jego współmałżonkiem,
  • śmierci osoby, dla której prowadzone jest subkonto w ZUS.

Kiedy ZUS wypłaca pieniądze z subkonta emerytalnego

W przypadku rozwodu, unieważnienia małżeństwa lub ustania wspólności majątkowej środki zgromadzone na subkoncie w ZUS, które przypadają byłemu współmałżonkowi w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków, ZUS przekazuje w ramach wypłaty transferowej na subkonto byłego współmałżonka (nie wypłaca gotówki); wysokość wypłaty zależy od zapisów zawartych w dokumentach sądowych dotyczących podziału majątku wspólnego byłych współmałżonków.
Natomiast w przypadku śmierci osoby, dla której prowadzone jest w ZUS subkonto, dochodzi do tzw. dziedziczenia środków.
Jeśli w chwili śmierci osoba posiadająca subkonto pozostawała w związku małżeńskim, współmałżonek zmarłego otrzymuje w ramach wypłaty transferowej połowę środków znajdujących na subkoncie w ZUS w zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej (nie ma więc wypłaty gotówki).

Pozostałe środki (albo wszystkie, jeśli osoba zmarła nie miała współmałżonka) ZUS przekazuje osobom wskazanym przez osobę zmarłą, a jeśli nie ma takich osób, środki te wchodzą w skład spadku.
Jeśli osoba ubezpieczona ma subkonto w ZUS i jednocześnie jest członkiem OFE, podział i wypłatę środków rozpoczyna OFE.
W takiej sytuacji w pierwszej kolejności należy złożyć wniosek we właściwym OFE, nie w ZUS.
Dopiero w ciągu 14 dni od podziału, który zrealizuje OFE, OFE przesyła do ZUS zawiadomienie o osobach, na rzecz których podzielił środki zgromadzone na rachunku, oraz o ich udziale w tych środkach. W ten sam sposób ZUS podzieli środki zapisane na subkoncie. Ma na to 3 miesiące od dnia, w którym dostanie zawiadomienie o podziale środków z OFE.

Ten proces przebiega inaczej, jeżeli osoba ubezpieczona nie jest już lub nigdy nie była członkiem OFE. Dotyczy to zarówno przypadku gdy ubezpieczony nie przystąpił nigdy do OFE jak i sytuacji, w której OFE przekazało już wszystkie zgromadzone pieniądze do ZUS na subkonto w ramach tzw. suwaka bezpieczeństwa.
OFE ma obowiązek rozpocząć taki proces na dziesięć lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez członka OFE – czyli 50 lat dla kobiet i 55 lat dla mężczyzn. Robi to sukcesywnie przez dziesięć lat, a gdy już przekaże do ZUS wszystko, taka osoba jest wykreślana z Centralnego Rejestru Członów OFE.

Kiedy trzeba złożyć wniosek o wypłatę z ZUS i jak złożyć wniosek

Gdy cała drugofilarowa część składki emerytalnej jest na subkoncie w ZUS, proces wypłaty pieniędzy ZUS rozpocznie dopiero na wniosek osoby uprawnionej.

Taki wniosek należy złożyć na formularzu USS „Wniosek o transfer/wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej”.

ZUS wyjaśnił w specjalnym komunikacie, że nie może rozpocząć procedury przekazania pieniędzy z subkonta osobom uprawnionym bez wniosku, bo zgodnie z prawem w tej sprawie nie może działać z urzędu.

Jeśli osoba ubezpieczona złożyła w ZUS informację o tym, kogo wskazuje do otrzymania środków zgromadzonych na swoim subkoncie w ZUS, to po jej śmierci ZUS jedynie zawiadamia osoby uprawnione o tym, że mogą złożyć wniosek o wypłatę środków.
Ta sama zasada obowiązuje, gdy informację o osobach uprawnionych do dziedziczenia środków ZUS otrzymał z OFE po zakończeniu realizacji suwaka bezpieczeństwa (czyli po zwrocie wszystkich środków z OFE na subkonto w ZUS), jeśli osoba ubezpieczona złożyła takie wskazanie w OFE.
Gdy w ZUS nie ma takiej informacji, instytucja nie powiadomi nikogo o pieniądzach do odebrania.

Co ważne, roszczenie do ZUS o takie pieniądze nie ulega przedawnieniu czyli nie ma takiego terminu, w którym obligatoryjnie należy złożyć wniosek USS.

Oczywiście, jeśli osoba ubezpieczona w momencie, w którym osiągnęła powszechny wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn), rezygnuje z aktywności zawodowej i przechodzi na emeryturę, to środki zgromadzone na jej subkoncie w ZUS, które uzyskała z tytułu tej aktywności, ZUS uwzględnia w podstawie przyznanego jej świadczenia emerytalnego.

Inaczej jest w przypadku osób ubezpieczonych, które korzystają z tzw. emerytur wcześniejszych. Środki zgromadzone na ich rachunku w OFE i zapisane na subkoncie w ZUS przekazywane są na dochody budżetu państwa. Jest to warunek niezbędny do tego, aby mogły one uzyskać tego rodzaju świadczenia.

Z kolei jeśli ZUS już zaczął wypłacać emeryturę należną z tytułu osiągnięcia ustawowego wieku emerytalnego, rodzina ma prawo do tzw. wypłaty gwarantowanej z ZUS, właśnie środków z subkonta. Natomiast po wypłaceniu 36. emerytury po zmarłym emerycie z ZUS już nic się nikomu nie należy.

Infor.pl
Kwiecień 2025. Kalendarz do druku pdf
26 mar 2025

Pobierz kalendarz kwietnia 2025 do druku z miejscem na notatki. Kwiecień 2025 roku zawiera dwa święta ustawowo wolne od pracy i dwie niedziele handlowe. Jakie inne ważne dni występują w tym miesiącu?

Od edukacji domowej po zdalne szkolenie pracowników. AI zmienia podejście do nauki
26 mar 2025

Nauka przez internet powoli staje się standardem. Korzystają z niej nie tylko uczniowie na edukacji domowej, ale i profesjonaliści w pracy, doszkalając się na kursach. Z danych Eurostatu wynika, że już jedna trzecia Europejczyków korzysta z różnych form nauki przez internet, a liczba ta wciąż rośnie.

Sądy nie mogą uchylać wszystkich decyzji ZUS-u naruszających prawo. Konieczna zmiana art. 477¹⁴ § 2(1) kpc
26 mar 2025

W dniu 25 marca 2025 r. dr Katarzyna Kalata, radczyni prawna i założycielka Kancelarii Kalata specjalizująca się w prawie pracy i ubezpieczeniach społecznych, złożyła formalny wniosek legislacyjny w ramach obywatelskiej inicjatywy Sprawdzamy.com. Przedmiotem wniosku jest nowelizacja art. 477¹⁴ § 21 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: kpc), która ma umożliwić sądom powszechnym uchylanie każdej decyzji ZUS wydanej z rażącym naruszeniem przepisów prawa – niezależnie od jej rodzaju oraz od tego, kto jest jej adresatem.

Leasing w podatkach i optymalizacja wykupu - praktyczne informacje
26 mar 2025

Leasing od lat jest jedną z najpopularniejszych form finansowania środków trwałych w biznesie. Przedsiębiorcy chętnie korzystają z tej opcji, ponieważ pozwala ona na rozłożenie kosztów w czasie, a także oferuje korzyści podatkowe. Warto jednak pamiętać, że zarówno leasing operacyjny, jak i finansowy podlegają różnym regulacjom podatkowym, które mogą mieć istotne znaczenie dla rozliczeń firmy. Dodatkowo, wykup przedmiotu leasingu niesie ze sobą określone skutki podatkowe, które warto dobrze zaplanować.

Błędy w rocznym PIT mogą Cię słono kosztować! Kiedy skarbówka nie wybaczy?
26 mar 2025

Nawet drobna pomyłka w rozliczeniu PIT może oznaczać opóźnienie zwrotu, konieczność składania korekty, a nawet dopłatę z odsetkami! Literówki, źle przepisane kwoty czy pominięte przychody – to tylko niektóre z częstych błędów, które mogą sprowadzić na Ciebie kłopoty z urzędem skarbowym. Sprawdź, jak ich uniknąć i nie dać się fiskusowi!

PIBP: Podwyższenie zasiłku pogrzebowego: jesteśmy zadowoleni
26 mar 2025

Robert Czyżak, prezes Polskiej Izby Branży Pogrzebowej w odniesieniu do przyjętego przez Radę Ministrów i opracowanego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projektu ustawy przewidującego podwyższenie zasiłku pogrzebowego z 4000 do 7000 złotych wyraża zadowolenie. I zwraca uwagę, że proponowana podwyżka wysokości tego zasiłku już teraz nie pozwala na pokrycie kosztów związanych z organizacją uroczystości pogrzebowych, więc każda decyzja władz, aby podwyższyć tę kwotę to krok we właściwym kierunku.

Czy benefity pozapłacowe zastąpią podwyżki wynagrodzeń? Rola świadczeń pozapłacowych
26 mar 2025

Główną korzyścią z przyznawania świadczeń pozapłacowych jest zwiększenie motywacji i efektywności pracowników. Wielu pracodawców uważa także, że benefity są dobrą alternatywą dla podwyżek płac.

Nowe rozporządzenie w sprawie prowadzenia pkpir od 2026 roku. Lista zmian od 1 stycznia
26 mar 2025

Minister Finansów przygotował projekt nowego rozporządzenia w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Nowe przepisy zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Sprawdziliśmy co się zmieni w zasadach prowadzenia pkpir w porównaniu do obecnego stanu prawnego.

Nowe przepisy fotoradarowe: Właściciel pojazdu jako kozioł ofiarny?
26 mar 2025

Ustawodawca szykuje kolejną rewolucję w przepisach drogowych. Tym razem uderzy ona nie tylko w kierowców łamiących przepisy, ale także w właścicieli pojazdów, którzy nie wskażą osoby prowadzącej pojazd w chwili popełnienia wykroczenia. Jeśli fotoradar uchwyci pojazd przekraczający prędkość, a właściciel odmówi podania danych kierowcy, nie tylko zapłaci karę, ale również straci dowód rejestracyjny swojego samochodu.

Odpisy amortyzacyjne spółek nieruchomościowych
26 mar 2025

Najnowsze orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) przynoszą istotne zmiany dla spółek nieruchomościowych w zakresie możliwości rozpoznawania odpisów amortyzacyjnych w kosztach podatkowych. W styczniu tego roku NSA w kilku wyrokach (sygn. II FSK 788/23, II FSK 789/23, II FSK 987/23, II FSK 1086/23, II FSK 1652/23) potwierdził korzystne dla podatników stanowisko wojewódzkich sądów administracyjnych (WSA).

pokaż więcej
Proszę czekać...