Jakie środki karne przewiduje Kodeks karny?

Sylwia Uścimiak
Prawnik, specjalizuje się w zagadnieniach z zakresu prawa i postępowania karnego
rozwiń więcej
Jakie środki karne przewiduje Kodeks karny?/Fot. Shutterstock / fot. Shutterstock
Zakaz prowadzenia pojazdów, tymczasowe aresztowanie czy zasądzenie odszkodowania, to terminy często używane w przestrzeni publicznej przy okazji informowania o orzeczeniu w danej sprawie. Czy wszystkie z nich są faktycznie środkami karnymi? Na jaki okres czasu orzeka się dany środek karny?

Podstawa prawna i wykaz środków karnych

Środki karne zostały uregulowane w art. 39 Kodeksu karnego (dalej: k.k.) i zaliczamy do nich:

  • pozbawienie praw publicznych,
  • zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej,
  • zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi,
  • zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu,
  • zakaz wstępu na imprezę masową,
  • zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych,
  • nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
  • zakaz prowadzenia pojazdów,
  • świadczenie pieniężne oraz
  • podanie wyroku do publicznej wiadomości.

Katalog środków karnych jest katalogiem zamkniętym, a co za tym idzie, środkiem karnym nie jest m.in. tymczasowy areszt, dozór Policji, poręczenie majątkowe czy nawiązka.

Polecamy: Seria 5 książek. Poznaj swoje prawa!

Okres na jaki orzeka się środki karne

Zgodnie z art. 43 k.k. ogólny zakres czasowy orzeczenia konkretnego środka karnego wynosi od roku do 15 lat, przy czym każdy ze środków ma własny zakres czasowy.

Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych oraz nakaz okresowego opuszczenia lokalu jest orzekany od roku do 10 lat. Jeżeli chodzi o zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej, zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi oraz zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, to wówczas ustawodawca uznał, iż niniejsze środki karne orzeka się od roku do 15 lat. W przypadku zakazu wstępu na imprezę masową środek karny orzeka się od 2 do 6 lat. (art. 43 §1 k.k.). Istotną kwestią jest fakt, iż powyższe zakazy orzeka się uznaniowo w latach, a nie w miesiącach.

W przypadku orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, na poczet niniejszego zakazu zalicza się okres zatrzymania prawa jazdy lub innego odpowiedniego dokumentu (art. 63 § 4 k.k).

W myśl art. 43 § 2 k.k, zakazy, nakaz oraz pozbawienie praw publicznych obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia, ale w przypadku, gdy odbywana jest kara pozbawienia wolności, choćby była orzeczona za inne przestępstwo, to wówczas okres czasu, na który orzeczono zakaz nie biegnie (art. 43 § 2a k.k). Z kolei w przypadku odbywania kary pozbawienia wolności za przestępstwo, co do którego orzeczono pozbawienie praw publicznych, okres, na który został orzeczony niniejszy środek karny również nie biegnie (art. 43 § 2b k.k).

W przypadku orzeczenia środka karnego oraz obowiązku zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu (art. 41 § 1a i §2 k.k.) niniejszy obowiązek jest orzekany w miesiącach. Okres czasu wynosi wówczas od 3 miesięcy do 12 miesięcy (art. 43 § 1a k.k.).

Niestosowanie się do orzeczonego zakazu

W sytuacji gdy sprawca nie stosuje się do orzeczonego wobec niego zakazu zajmowania stanowiska, wykonywania zawodu, prowadzenia działalności, wykonywania czynności wymagających zezwolenia, które są związane z wykorzystywaniem zwierząt lub oddziaływaniem na nie, prowadzenia pojazdów, wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych, wstępu na imprezę masową, przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami, zakazu zbliżania się do określonych osób lub zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, to zgodnie z wolą ustawodawcy sprawca ten popełnia przestępstwo z art. 244 k.k. (tj. naruszenie zakazu sądowego), w myśl którego sprawcy grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Sylwia Uścimiak, uczestniczka prawniczego Seminarium Doktoranckiego na Uczelni Łazarskiego w Warszawie, absolwentka Wyższej Szkoły Humanitas w Sosnowcu

Polecamy serwis: Prawo karne

Prawo
100 tys. złotych na budowę płotu? Tak. Ale musi mieć określoną wysokość, Termin składania wniosków upłynie 2 sierpnia 2024 roku
17 lip 2024

100 tys. złotych na budowę płotu? Tak. Ale musi mieć określoną wysokość, Termin składania wniosków upłynie 2 sierpnia 2024 roku. Inwestycje mają zapobiegać rozprzestrzenianiu się ASF. Wnioski trzeba składać elektronicznie.

Świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnościami. Ile wynosi, dla kogo, kiedy, jak wystąpić?
17 lip 2024

Świadczenie wspierające jest formą pomocy dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami. Jego przyznanie nie jest zależne od kryterium dochodowego, a od określonego poziomu potrzeby wsparcia. Jak uzyskać świadczenie wspierające? Ile ono wynosi?

Waloryzacja rent i emerytur w 2025 roku. Wskaźnik 6,78%
17 lip 2024

W dniu 17 lipca 2024 r. w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu rozporządzenia w sprawie wysokości zwiększenia wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2025 r. Rząd zaproponował, by wskaźnik ten pozostał na poziomie ustawowego minimum.

Będzie kolejny dodatek do emerytury dla matek z rodzin wielodzietnych? Jest wniosek. Zdaniem resortu to ciekawa propozycja
17 lip 2024

Będzie kolejny dodatek do emerytury dla matek z rodzin wielodzietnych? Jest wniosek. Zdaniem resortu to ciekawa propozycja. Chodzi o kobiety pracujące w gospodarstwach rolnych, które tworzą rodziny wielodzietne.

Ważny termin dla osób urodzonych po 1968 r. Decyzja tylko do końca lipca
17 lip 2024

Tylko do końca lipca trwa okno transferowe. Osoby, które urodziły się po 1968 r., mogą zdecydować, gdzie ma trafiać część składki emerytalnej – na subkonto w ZUS czy do OFE.

Nowe wzory dokumentów składanych do ZUS. Zmiana od 1 września 2024 r.
17 lip 2024

Zmienią się wzory dokumentów składanych do ZUS. Nowe wzory zawiera projekt nowelizacji rozporządzenia w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Chodzi m.in. o dostosowanie formularzy do nowych przepisów dotyczących wprowadzenia wcześniejszej emerytury dla nauczycieli.

1500 zł kary za nieuzasadnione wezwanie pogotowia. Kto zapłaci? Czy powinniśmy się obawiać wezwania karetki? Sprawdź.
17 lip 2024

1500 zł kary za nieuzasadnione wezwanie pogotowia. Kto zapłaci? Czy powinniśmy się obawiać wezwania karetki? Nieuzasadnione wezwanie pogotowia w 2022 roku miało miejsce 2 mln razy.Jak zidentyfikować nagłe pogorszenie zdrowia?

Program Dobry Start: Do ZUS wpłynęło około 1,5 mln wniosków o świadczenie 300 plus
17 lip 2024

Od 1 lipca 2024 r. ZUS przyjmuje wnioski o świadczenie z programu Dobry Start. Dotychczas rodzice złożyli prawie 1,5 mln wniosków na ponad 2 mln dzieci. W 2023 r. ZUS przyznał świadczenie dla prawie 4,6 mln dzieci.

Płaca minimalna 2025: Ile wyniesie na rękę, czyli netto?
17 lip 2024

Jaka będzie płaca minimalna w 2025 roku? Rząd zaproponował, aby od 1 stycznia 2025 r. najniższe wynagrodzenie za pracę wyniosło 4626 zł brutto. Ta propozycja ma duże szanse na wejście w życie, bo Rada Dialogu Społecznego nie wypracowała wspólnego stanowiska w tej sprawie. Zobaczmy, ile to jest netto, czyli "na rękę".

Inflacja w sklepach wyższa niż oblicza GUS. Handlowcy przerzucą w wakacje na klientów cały VAT podwyższony w kwietniu
17 lip 2024

Przeanalizowano ponad 71,4 tys. cen detalicznych w czerwcu 2024 roku. Jakie wyniki? Otóż codzienne zakupy podrożały w porównaniu do czerwca 2023 roku średnio o 3,1%. W maju podwyżka (cały czas w porównaniu do analogicznego miesiąca w roku poprzednim) wyniosła 2,9%, w kwietniu – 2,4%, a w marcu – 2,1%. To już trwała tendencja. Kolejny miesiąc z rzędu ceny konsekwentnie idą w górę. W grudniu 2024 r. inflacja może dojść do poziomu 4-5%. A ceny w sklepach mogą wzrosnąć jeszcze wyżej. W 2025 roku inflacja może być wyższa niż w 2024 r. Spadek inflacji jest prognozowany dopiero na 2026 rok – o ile oczywiście nie będzie żadnych poważnych zawirowań. Do tego eksperci przypominają, że obecna walka cenowa między dyskontami spowalnia poziom i tempo wzrostu cen. Ale jednocześnie ostrzegają, że w czasie wakacji sklepy mogą przerzucić całość odmrożonego w kwietniu podatku VAT na swoich klientów.

pokaż więcej
Proszę czekać...